Een kampvuurgesprek? Kijk eens naar mijn agenda: daar heb ik toch helemaal geen tijd voor!
Veel organisaties staan bol van de vergaderingen en overleggen. Er is al veel te winnen als de agenda’s strak zijn, besluiten worden vastgelegd en duidelijke afspraken worden gemaakt over vervolgacties. En toch hoor ik leiders regelmatig verzuchten: “Onze vergadersystematiek is verbeterd, maar we voeren niet vaak genoeg het echte gesprek.” Wat gezegd moet worden, blijft onder de oppervlakte. Meningsverschillen worden vermeden in plaats van besproken en creatieve ideeën sneuvelen voordat ze zijn uitgesproken.
Herken je dit? Dit gaat over de cultuur van jouw organisatie. Over hoe jullie als mensen met elkaar omgaan. Over de manier waarop jullie met elkaar spreken, naar elkaar luisteren en samen beslissingen nemen. Als jullie vergaderingen teveel transactioneel zijn, gericht op tempo en het afvinken van acties en vergaderpunten, worden de vraagstukken waar jullie organisatie mee worstelt niet besproken. Daarvoor is vertraging, dialoog en wijsheid nodig. Misschien is het dus tijd om het anders te doen.
Misschien is het tijd om een kampvuur aan te steken.
Het kampvuur als ontmoetingsplek
Een kampvuur is geen gezelligheidsmetafoor. Het is een oeroude ontmoetingsplek waar verhalen worden gedeeld, besluiten worden genomen en relaties worden onderhouden. Al duizenden jaren verzamelen mensen zich rond het vuur om te spreken over wat er echt toe doet. Over veiligheid, conflicten, de toekomst en samen leven.
Het kampvuurgesprek dat ik in dit blog beschrijf is gebaseerd op Afrikaanse volksraadplegingen, zoals de Lekgotla uit Botswana (Kramer & Braun (2018)). Zo’n kampvuurgesprek is geen discussie en geen debat. Het is een dialoog waarin de wijsheid van het collectief wordt opgehaald, zonder dat mensen elkaar proberen te overtuigen. Iedereen spreekt vanuit zijn of haar perspectief. Alles mag worden ingebracht: perspectieven, dromen, ervaringen, zorgen, … En er wordt geluisterd zonder te onderbreken.
Wie doet mee aan het kampvuurgesprek?
Een belangrijk principe van het kampvuurgesprek is dat je werkt met alle betrokkenen. Niet alleen de mensen die zich goed mondeling kunnen uitdrukken of de formele beslissers, maar iedereen over wie het vraagstuk gaat en iedereen die ermee te maken heeft. Samen vormen de deelnemers de ’tribe’, de adviesraad voor het centrale thema of vraagstuk van het kampvuurgesprek.
Lef van de leider is vereist. Want hoe groter de groep, hoe meer perspectieven. En hoe meer perspectieven, hoe complexer het gesprek lijkt te worden. Maar juist in die complexiteit schuilt de wijsheid. De minderheidsstem, het ongemakkelijke verhaal, de ervaring uit de praktijk. Het zijn vaak precies die geluiden die in reguliere vergaderingen verdwijnen, terwijl ze cruciaal zijn voor goede besluiten.
In een kampvuurgesprek staat niet het individu centraal, maar de groep. En tegelijkertijd is er veel ruimte voor ieders inbreng. Mensen spreken als mens, niet alleen vanuit hun rol of functie.
Leiderschap: luisteren zonder los te laten
Een kampvuurgesprek is geen Deep Democracy (Kramer (2019)). De besluitvorming is niet democratisch en ook niet consensusgericht. De rol van de leider, tijdens kampvuurgesprekken vaak aangeduid als de ‘chief’, is juist glashelder. De chief:
- formuleert de vraag
- schetst de context
- luistert naar de wijsheid van de groep
- en neemt uiteindelijk het besluit
Dat vraagt om een vorm van leiderschap die we niet altijd gewend zijn. Leiders die niet meteen reageren, uitleggen of verdedigen. Maar leiders die hun oordeel tijdelijk parkeren en écht luisteren. Niet om het eens te worden, maar om het geheel te overzien.
Mensen willen namelijk niet per se meebeslissen. Ze willen gehoord worden. Wanneer ze ervaren dat hun stem ertoe doet, groeit het draagvlak. Zelfs als het uiteindelijke besluit niet hun voorkeur heeft. Ze begrijpen hoe het besluit tot stand is gekomen. En dat maakt een wereld van verschil.
Hoe werkt een kampvuurgesprek?
Een kampvuurgesprek volgt een helder ritme. Niet strak, wel zorgvuldig.
- Het begint met voorbereiding. Wie nodig je uit? Wie juist niet? De vuistregel is simpel: nodig iedereen uit over wie het gaat, relevante experts en mensen die het gevoel hebben erbij te moeten zijn. Dat laatste klinkt vaag, maar werkt verrassend goed.
- Het kampvuurgesprek start met een check-in. Niet om gezellig te doen, maar om aangesloten te raken bij het onderwerp. Dat kan klein en persoonlijk zijn, of juist uitgebreider met verhalen, beelden of gastsprekers. Als het maar raakt aan de kern van de vraag.
- Daarna stelt de chief zijn of haar vraag. Inclusief context. Waarom is dit een lastig besluit? Wat staat er op het spel? Waar zit de spanning?
- De groep krijgt vervolgens ruimte voor verduidelijkende vragen. Geen meningen, maar vragen die helpen om het vraagstuk beter te begrijpen. Zo nodig kan dat leiden tot aanscherping van de vraag van de chief.
- Dan volgt het hart van het kampvuur: het delen van wijsheid. Iedereen die wil, spreekt. Liefst in het format: “Vanuit het perspectief van …, wil ik jou … meegeven”. Dit geeft ruimte om deelnemers ook buiten hun eigen referentiekader te laten meedenken. Een zogenaamde ’talking stick’, om zeker te stellen dat steeds slechts 1 persoon aan het woord is, kan helpen rust en ritme te houden. De chief luistert. Reageert niet. Verdedigt niets. Stelt geen vragen. En juist daardoor ontstaat er iets bijzonders: mensen luisteren écht naar elkaar.
- Wanneer alles is gezegd, of de tijd om is, trekt de chief zich terug. Dit wordt ook wel ‘in bad gaan’ genoemd: een moment van reflectie. Vaak samen met de facilitator en eventueel met een paar sparringpartners. Hier worden de inzichten gewogen en besluiten genomen.
- De chief keert terug met een chief-speech: heldere besluiten, soms direct uitvoerbaar, soms nog nader uit te zoeken. En altijd met erkenning voor de wijsheid die is gedeeld.
- Tot slot is er een korte check-out op basis van de vraag: “Met welke gedachte ga je hier weg?”. Het vuur wordt gedoofd en is er ruimte om na te praten. Want cultuur bouw je niet in één uur, maar in herhaalde, rijke interacties.
Wat levert een kampvuurgesprek op?
Een goed gefaciliteerd kampvuurgesprek levert veel op:
- Verbinding. Mensen spreken als mens. Delen twijfels, ervaringen en zorgen. En juist dat versterkt relaties.
- Transparante besluitvorming. Het is duidelijk hoe besluiten tot stand zijn gekomen.
- Rijke besluiten. Besluiten zijn gevoed door ervaringen, perspectieven en minderheidsstemmen. Ze zijn beter doordacht en realistischer.
- Draagvlak. Mensen voelen zich gehoord en serieus genomen. Dat vergroot de bereidheid om besluiten uit te voeren.
- Rolhelderheid. Iedereen mag zijn mening geven, maar de chief besluit.
Wanneer schakel je hulp in?
Iedereen kan in principe een kampvuurgesprek starten. Maar om het goed te doen, is ervaring nodig. Zeker bij spannende onderwerpen of conflicten is het verstandig om met een getrainde facilitator te werken. Ik kan die rol voor jullie vervullen. Als je daarover meer wilt weten, neem dan contact (link naar contactpagina) met me op. Als jullie facilitator bewaak ik het kampvuur. Ik zorg voor veiligheid, structuur en ritme. Bij hete vuren is het simpelweg effectiever om het niet alleen te doen.
Tot slot
Misschien is de vraag niet of jouw organisatie baat heeft bij kampvuurgesprekken. Misschien is de vraag of je het je kunt veroorloven om ze níet te voeren. Want waar mensen werkelijk met elkaar spreken, ontstaat beweging. En waar wijze besluiten worden genomen, groeit cultuur. Het begint met één stap: steek een kampvuur aan. 🔥
Referenties
- Kramer, J. & Braun, D. (2018). Building Tribes – Reisgids voor organisaties. Meppel: Boom.
- Kramer, J. (2019). Deep democracy – De wijsheid van de minderheid. Meppel: Boom.